گزارش دربارهء كتاب زبدة التواريخ زبدة التواريخ نوشتهء محمد محسن بن محمد كريم ، تاريخى عمومى است كه مطالب آن مانند ديگر تاريخهاى عمومى از آدم شروع مىشود و تا عصر مؤلف ادامه مىيابد . تاريخ‌نويسان عصر صفوى وقايع تاريخى پيش از اسلام را تا دورهء تيمورى ، معمولا از روى تاريخ روضة الصفاى ميرخواند و نظاير آن مىنوشته‌اند . بنابراين از نظر ارزش تاريخى و سنديت ، هر چه مطالب اين‌گونه كتابها به عصر نويسندهء آن نزديك‌تر مىشود مهمتر است . تا آنجا كه وقايع دوران زندگى نويسنده را با عنايت به ساير جهات تحقيقى مىتوان از منابع دست اول براى آن عصر به‌شمار آورد . كتاب محمد محسن هم از اين قاعده بر كنار نيست ، بنابراين بخش تاريخ صفويهء آن براى تصحيح و توضيح انتخاب شده است كه در همين بخش هم دورهء شاه سلطان حسين كه حدود نيمى از حجم بخش صفويه را به خود اختصاص داده است ، اهميتى ويژه دارد ، زيرا مؤلف در همين دوره مىزيسته است . محمد محسن اين كتاب را همانگونه كه در ديباچه مىگويد « 1 » به فرمان رضا قلى ميرزا وليعهد نادر شاه افشار نوشته « 2 » و محتوى آن عبارت است از : تاريخ انبياء و پيامبران و امامان شيعه ، بنى اميه و بنى عباس ، سلاطين و پادشاهان ايران پيش از اسلام ، سلسله‌ها و حكومتهاى كوچك و بزرگ ايران بعد از اسلام از قبيل طاهريان ، صفاريان ، سامانيان ، غزنويان ، آل بويه ، سلجوقيان خوارزمشاهيان ، اتابكان فارس و آذربايجان و عراق ، قراختائيان ، اسماعيليان ، سلاطين مغولى و تيمورى و سلسله‌هاى چوپانيان ، مظفريان ، آل كرت ، سربداران ، آق قوينلو ، قره قويوينلو و صفويان . عموم سلسله‌هاى ياد شده در زبدة التواريخ به اختصار درج و گاه فقط به ذكر نامهاى سلاطين آنها اكتفا شده است . مطالب كتاب در دورهء صفويه تفصيل بيشترى مىيابد و در عصر نويسنده

--> ( 1 ) - ص 37 همين كتاب ( 2 ) - لارنس لكهارت ) Laurence Lockhart ( به اشتباه گفته است كه محمد محسن زبدة التواريخ را به فرمان نادر براى رضا قلى ميرزا نوشته است . ر . ك لكهارت ، لارنس : انقراض سلسلهء صفويه و ايام استيلاى افاغنه در ايران ، ترجمهء مصطفى قلى عماد ، مرواريد تهران 1368 ش . چاپ سوم ، ص 556 .